Haber Sitesi Açmak Yasal mı? Süreli Yayın Beyannamesi Rehberi

Haber sitesi kurmak isteyen herkesin kafasındaki soru bu: bir alan adı alıp WordPress kurup haber yayınlamaya başlamak yasal olarak yeterli mi, yoksa bir yere kayıt olmak gerekiyor mu?

Kısa cevap: 2022'den beri internet haber siteleri Basın Kanunu kapsamında süreli yayın sayılıyor ve beyanname vermek zorunlu. Bu, hem bir yükümlülük hem bir fırsat — çünkü aynı düzenleme internet haber sitelerine basın kartı ve resmi ilan yolunu da açtı.

Bu rehberde neyin zorunlu olduğunu, beyannamenin nasıl verildiğini, hangi belgelerin istendiğini ve sitede bulundurulması gereken bilgileri bulacaksın.

Not: Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık değildir. Mevzuat değişebilir ve uygulamada iller arasında farklılık görülebilir. Başvuru öncesinde bulunduğun yerdeki Cumhuriyet Başsavcılığı Basın Bürosu'ndan güncel bilgi almanı, tereddütlü durumlarda bir avukata danışmanı öneririz.

Kanun ne diyor?

13 Ekim 2022 tarihli 7418 sayılı Kanun, internet haber sitelerini 5187 sayılı Basın Kanunu'nun kapsamına aldı. Bu düzenlemeyle birlikte:

• İnternet haber sitesi, Kanun'da ayrı bir tanım olarak yer aldı: internet ortamında belirli aralıklarla haber veya yorum niteliğinde yazılı, görsel ya da işitsel içeriklerin sunumu için kurulan ve işletilen süreli yayın.
• "Süreli yayın" tanımına gazete ve dergilerin yanı sıra internet haber siteleri eklendi.
• Gazete ve dergiler için geçerli olan beyanname, sorumlu müdür, künye, düzeltme ve cevap gibi yükümlülükler internet haber sitelerine de uygulanır hale geldi.
• Buna karşılık internet haber sitelerine basın kartı ve resmi ilan yolunda hak tanındı.

Yani haber sitesi açmak yasal — ama kayıtsız ve künyesiz yayın yapmak değil.

Her site haber sitesi sayılır mı?

Hayır. Belirleyici olan sitenin adı değil, yaptığı iş: düzenli aralıklarla haber veya yorum niteliğinde içerik yayınlamak. Kişisel bir blog, kurumsal bir site ya da ürün tanıtımı yapan bir sayfa bu tanıma girmiyor.

Ancak "ben blog yazıyorum" demek tek başına kapsamdan çıkarmaya yetmiyor; fiilen düzenli haber yayınlıyorsan tanım sana uyuyor. Kararsız kaldığın noktada başsavcılığın basın bürosuna sormak en sağlıklısı.

Kanun ayrıca kapsam dışında kalmak için başvuru yapılabilmesine imkân tanıyor. Ancak bu başvuru kabul edilirse resmi ilan ve reklam ile çalışanların basın kartına ilişkin haklar da ortadan kalkıyor. Yani kapsam dışı kalmak, yükümlülükten kurtulmak gibi görünse de yayının en değerli iki hakkından vazgeçmek anlamına geliyor.

Beyanname nereye ve nasıl verilir?

Beyanname, yayının yönetim yerinin bulunduğu yer Cumhuriyet Başsavcılığına verilir. Yani sitenin sunucusunun nerede olduğu değil, senin faaliyet gösterdiğin yer belirleyici.

Süreç şöyle işliyor:

1. Bulunduğun ildeki adliyenin internet sitesinden ya da doğrudan Basın Bürosu'ndan beyanname formunu al. Gerçek kişi ve tüzel kişi için ayrı formlar bulunuyor.
2. Formu doldur, aşağıdaki belgeleri ekle.
3. Cumhuriyet Başsavcılığı Basın Bürosu'na teslim et.
4. Teslim karşılığında sana bir alındı belgesi verilir. Bu belge, beyanname verdiğinin kanıtıdır.

Beyanname bir izin başvurusu değil, bir bildirimdir. Onay beklenmez; usulüne uygun beyanname verildikten sonra yayına başlanabilir.

Gerekli belgeler

Yayın sahibi için:

• Nüfus kayıt örneği
• Yerleşim yeri (ikametgâh) belgesi
• Mezuniyet belgesinin onaylı örneği — en az ortaöğretim veya dengi bir okuldan mezun olma şartı aranıyor
• Adli sicil kaydı

Sorumlu müdür için:

• Nüfus kayıt örneği
• Yerleşim yeri belgesi
• Mezuniyet belgesinin onaylı örneği
• Adli sicil kaydı

Yayın sahibi tüzel kişiyse ayrıca şunlardan biri: Ticaret Sicili Gazetesi, vergi levhası, tüzük, ana sözleşme veya vakıf senedi örneği.

Nüfus kayıt örneği, yerleşim yeri belgesi, adli sicil kaydı ve mezuniyet belgesinin çoğu e-Devlet üzerinden dakikalar içinde alınabiliyor.

Elektronik tebligat adresi zorunlu

Beyannamede elektronik tebligat adresi gösterilmesi gerekiyor. Bu adres, PTT tarafından işletilen Ulusal Elektronik Tebligat Sistemi'nden (UETS) alınıyor: etebligat.gov.tr.

Beyanname hazırlığına başlamadan önce bu adresi almak işini hızlandırır — çoğu başvuru bu adım atlandığı için geri dönüyor.

Sorumlu müdür kim olabilir?

Her süreli yayının bir sorumlu müdürü bulunmak zorunda. Tek kişilik bir yayında yayın sahibi aynı zamanda sorumlu müdür olabiliyor.

Sorumlu müdür, yayının hukuki sorumluluğunu taşıyan kişi. Düzeltme ve cevap yazılarının yayınlanması, içeriklerin saklanması gibi yükümlülükler doğrudan ona ait. Bu, kâğıt üzerinde bir isim değil — yaptırımlar da bu kişiye uygulanıyor. Tanıdığının adını yazıp geçmek, o kişiyi farkında olmadığı bir sorumluluğun altına sokmak demek.

Sitede bulundurulması zorunlu bilgiler

Bu kısım çoğu haber sitesinin eksik bıraktığı yer ve düzeltmesi en kolay olanı. Kanun, internet haber sitelerinde şu bilgilerin ana sayfadan doğrudan ulaşılabilecek şekilde, "iletişim" başlığı altında bulundurulmasını istiyor:

• Faaliyet gösterilen iş yeri adresi
• Ticari unvan
• Elektronik posta adresi
• İletişim telefonu
• Elektronik tebligat adresi
• Yer sağlayıcısının (hosting firmasının) adı ve adresi

Ayrıca yayının yönetim yeri, sahibinin ve varsa temsilcisinin adı, sorumlu müdürün adı ve yayının türü de gösteriliyor.

İçerik tarihleri

Bir başka zorunluluk: bir içeriğin ilk kez yayınlandığı tarih ile sonraki güncelleme tarihleri, her erişildiğinde değişmeyecek şekilde içeriğin üzerinde belirtilmeli.

Bu madde, "haberi güncel göstermek için tarihi sürekli bugüne çeken" uygulamayı doğrudan hedefliyor. Teması bu şekilde çalışan siteler farkında olmadan yükümlülüğü ihlal ediyor. Kendi sitende kontrol et: haber sayfasında yayın tarihi sabit duruyor mu, yoksa her açılışta bugünün tarihi mi görünüyor?

Bu arada aynı düzenleme SEO açısından da işine yarıyor — sabit yayın tarihi ve ayrı güncelleme tarihi, Google'ın haberi doğru sınıflandırması için gereken yapının parçası. NewsArticle yapısal verisi yazımızda bu alanların nasıl doldurulacağını anlattık.

İçerikleri iki yıl saklama yükümlülüğü

7418 sayılı Kanun'la gelen en çok gözden kaçan madde bu:

İnternet haber sitesinde yayınlanan içerikler, gerektiğinde talep eden Cumhuriyet Başsavcılığına teslim edilmek üzere, doğruluğu ve bütünlüğü sağlanmış şekilde iki yıl süreyle saklanır.

Ayrıca yargı mercileri bir yayının soruşturma veya kovuşturma konusu olduğunu yazılı olarak bildirirse, süreç sonuçlanana kadar o yayın kaydının saklanması zorunlu.

Bunun pratik karşılığı şu: yayınladığın bir haberi silmen, yükümlülüğü ortadan kaldırmıyor. Haber siteden kaldırılsa bile kaydının saklanması gerekiyor.

Teknik olarak yapman gereken, düzenli ve dışarı alınan yedekleme. Veritabanının günlük yedeğini harici bir depolamaya alan bir kurulum, bu yükümlülüğün pratik karşılığını sağlıyor. Bu konuyu haber sitesi eklentileri yazımızın yedekleme bölümünde ele aldık.

Saklama ve teslim yükümlülüğünü yerine getirmeyen sorumlu müdür için adli para cezası öngörülüyor.

Beyanname sonrası: değişiklik ve geçerlilik

Değişiklikler iki hafta içinde bildirilmeli. Yayın sahibi, sorumlu müdür, adres ya da beyannamedeki herhangi bir bilginin değişmesi halinde, iki hafta içinde güncel belgelerle birlikte yeni bir beyanname verilmesi gerekiyor.

Beyanname hükümsüz kalabilir. Beyanname verildiği tarihten itibaren bir yıl içinde yayına başlanmazsa ya da yayına üç yıl süreyle ara verilirse beyanname hükümsüz kalıyor ve sağladığı hak ortadan kalkıyor.

Bu ikinci madde özellikle önemli: alan adını alıp beyannameyi verip "sonra başlarım" diyen çok sayıda site, bir yıl sonra baştan başlamak zorunda kalıyor.

Düzeltme ve cevap hakkı

Yayından zarar gördüğünü düşünen kişinin düzeltme ve cevap yazısını, sorumlu müdür hiçbir düzeltme ve ekleme yapmadan, yazıyı aldığı tarihten itibaren en geç bir gün içinde, ilgili yayının bulunduğu yerde, URL bağlantısı sağlanarak, aynı puntolarla ve aynı şekilde yayınlamak zorunda.

İçerik siteden kaldırılmış ya da erişim engeli uygulanmışsa, düzeltme ve cevap metni ilk yirmi dört saati ana sayfada olmak üzere bir hafta süreyle yayınlanıyor.

Bir gün çok kısa bir süre. Editör akışında bu tür bir talebin nereye düşeceğini önceden belirlemek gerekiyor — iletişim formundan gelen mesajların takip edilmediği bir sitede bu süre kolayca kaçırılıyor.

Beyanname vermenin getirdiği haklar

Yükümlülüklerin karşılığında iki önemli hak var:

Basın kartı. İnternet haber sitesi çalışanları, düzenlemeyle birlikte basın kartı başvurusu yapabilir hale geldi.

Resmi ilan ve reklam. İnternet haber siteleri, Basın İlan Kurumu'nun belirlediği kriterleri karşılamaları halinde resmi ilan yayınlayabiliyor. Bu, trafiğe bağlı olmayan düzenli bir gelir kalemi ve yerel haber siteleri için en istikrarlı kaynaklardan biri. Kriterler ve başvuru süreci ayrı bir konu; resmi ilanın gelir içindeki yerini haber sitesinden para kazanma yazımızda ele aldık.

Her iki hak da beyanname vermiş, yükümlülüklerini yerine getiren yayınlar için geçerli. Kayıtsız yayın yapan bir site bu kapıların ikisine de giremiyor.

Yayına başlamadan önce kontrol listesi

• UETS'den elektronik tebligat adresi alındı
• Yayın sahibi ve sorumlu müdür belirlendi, belgeleri hazır
• Beyanname Cumhuriyet Başsavcılığı Basın Bürosu'na teslim edildi, alındı belgesi alındı
• Sitede "İletişim" başlığı altında zorunlu bilgiler yayında
• Künye sayfası hazır (yönetim yeri, sahip, sorumlu müdür, yayın türü)
• Haberlerde yayın tarihi sabit, güncelleme tarihi ayrı gösteriliyor
• Düzenli ve harici yedekleme kurulu (iki yıllık saklama için)
• Düzeltme ve cevap taleplerinin düşeceği iletişim kanalı takip ediliyor

Teknik kurulum tarafını WordPress haber sitesi nasıl kurulur ve haber sitesi kurmak için gerekenler yazılarında adım adım anlattık.

Sıkça sorulan sorular

Haber sitesi açmak için beyanname vermek zorunlu mu? İnternet haber siteleri 7418 sayılı Kanun'la Basın Kanunu kapsamına alındı ve süreli yayın sayılıyor. Süreli yayın çıkarmak için yönetim yerinin bulunduğu yer Cumhuriyet Başsavcılığına beyanname verilmesi gerekiyor.

Beyanname vermek ücretli mi? Beyanname bir bildirim işlemi. Belgelerin temininde doğabilecek masraflar dışında ayrıca bir izin bedeli söz konusu değil. Güncel durumu başsavcılığın basın bürosundan teyit et.

Şirket kurmak zorunda mıyım? Hayır. Yayın sahibi gerçek kişi de olabilir, tüzel kişi de. Tüzel kişi olması halinde ek belgeler isteniyor. Ancak reklam geliri elde edecek bir yayında vergisel yükümlülükler ayrı bir konu; mali müşavirine danışmanı öneririz.

Sorumlu müdür olmak için gazeteci olmak gerekiyor mu? Beyanname için istenen belgeler arasında gazetecilik diploması yer almıyor; en az ortaöğretim veya dengi bir okuldan mezuniyet aranıyor. Ancak sorumlu müdür yayının hukuki sorumluluğunu taşıyor.

Kişisel blogum için de beyanname vermem gerekir mi? Belirleyici olan düzenli aralıklarla haber veya yorum niteliğinde içerik yayınlanıp yayınlanmadığı. Kişisel blog bu tanıma girmiyor; ancak fiilen düzenli haber yayınlıyorsan durum değişir.

Haberi silersem saklama yükümlülüğü kalkar mı? Hayır. İçerikler iki yıl süreyle, doğruluğu ve bütünlüğü sağlanmış şekilde saklanıyor. Siteden kaldırmak bu yükümlülüğü ortadan kaldırmıyor.

Beyanname verdikten sonra ne kadar sürede yayına başlamalıyım? Beyanname tarihinden itibaren bir yıl içinde yayına başlanmazsa beyanname hükümsüz kalıyor.

---

Sonuç

İnternet haber sitesi açmak yasal ve süreç sanıldığı kadar karmaşık değil: bir beyanname, birkaç e-Devlet belgesi ve sitede bulundurulması gereken bilgiler. Asıl atlanan kısım genellikle beyanname değil, sonrasındaki küçük yükümlülükler — künye bilgileri, sabit yayın tarihi, iki yıllık içerik saklama.

Bunların bir kısmı doğrudan tema tarafında çözülüyor: kurumsal sayfa yapısı, iletişim ve künye alanları, yayın tarihlerinin doğru gösterimi. Tema sürümlerimize göz atabilir, yerel bir yayın kuruyorsan yerel haber sitesi teması sayfamızı inceleyebilirsin.

Süreçle ilgili takıldığın bir nokta olursa bize yazabilirsin — ancak hukuki bir sorunun varsa doğru adres bir avukat.